Po rozwodzie lub rozstaniu rodziców ustalenia dotyczące kontaktów z dzieckiem powinny zapewniać mu możliwość utrzymywania relacji z obojgiem rodziców, o ile nie zagraża to jego dobru. W praktyce zdarzają się jednak sytuacje, gdy jeden z byłych partnerów odwołuje spotkania, odmawia wydania dziecka albo nie przestrzega ustalonych godzin. Problem może dotyczyć również rodzica, który nie odbiera dziecka lub nie odprowadza go w terminie.

Co zrobić, gdy były małżonek nie wykonuje ustaleń? Wyjaśniamy, jak dokumentować naruszenia, kiedy złożyć wniosek do sądu i na czym polega postępowanie dotyczące wykonywania kontaktów. Wskazujemy również, kiedy warto skorzystać z pomocy radcy prawnego.

Czy rodzic ma prawo do kontaktów z dzieckiem po rozwodzie?

Zgodnie z art. 113 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice oraz dzieci mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów. Prawo to istnieje niezależnie od tego, komu przysługuje władza rodzicielska.

Kontakt z dzieckiem obejmuje nie tylko osobiste spotkania. Może również polegać na rozmowach telefonicznych, korespondencji czy komunikacji elektronicznej. Szczegółowy sposób utrzymywania relacji zależy od sytuacji rodziny oraz ewentualnych rozstrzygnięć sądowych.

Rozwód sam w sobie nie pozbawia rodzica możliwości spotykania się ze swoim dzieckiem. W określonych przypadkach sąd może jednak ograniczyć lub zakazać kontaktów, jeżeli wymaga tego dobro małoletniego.

Należy również pamiętać, że wykonywanie władzy rodzicielskiej i utrzymywanie kontaktów to odrębne zagadnienia. Nawet rodzic, którego uprawnienia dotyczące podejmowania decyzji o dziecku zostały ograniczone, nie traci automatycznie prawa do spotkań.

Kiedy można uznać, że były małżonek utrudnia kontakty?

Nie każde odwołanie spotkania stanowi naruszenie obowiązków. Dziecko może zachorować, mogą wystąpić nieprzewidziane okoliczności albo oboje rodzice mogą uzgodnić zmianę terminu.

Problem pojawia się, gdy drugi rodzic bez uzasadnionej przyczyny regularnie uniemożliwia wykonywanie kontaktów albo nie przestrzega wiążącego harmonogramu.

Przykładowe sytuacje to:

• odmowa wydania dziecka w terminie określonym przez sąd;
• jednostronne odwoływanie spotkań;
• uniemożliwianie ustalonych rozmów telefonicznych;
• nieprzekazywanie informacji niezbędnych do realizacji kontaktów;
• nieodprowadzanie dziecka o ustalonej godzinie;
• niewykonywanie obowiązków związanych z odbieraniem dziecka.

Jeżeli matka utrudnia kontakt z dzieckiem, ojciec może skorzystać z odpowiednich środków prawnych. Te same zasady obowiązują w sytuacji odwrotnej. Przepisy nie uzależniają ochrony kontaktów od płci rodzica.

Każdy przypadek wymaga jednak analizy okoliczności. Szczególnie istotne jest odróżnienie działań dorosłych od sytuacji, w której dziecko samodzielnie odmawia spotkania.

Co zrobić, gdy były małżonek nie przestrzega ustaleń?

Pierwszym krokiem powinno być ustalenie, z czego wynikają obowiązujące zasady. Inne możliwości istnieją przy ustnym porozumieniu, a inne przy orzeczeniu sądowym lub ugodzie zawartej przed sądem albo mediatorem.

Następnie warto dokumentować każde istotne zdarzenie. Zapisujmy daty, godziny, przyczynę niezrealizowanego spotkania oraz sposób komunikacji między rodzicami.

W miarę możliwości komunikacja powinna być spokojna i rzeczowa. Warto unikać angażowania dziecka w konflikt lub przekazywania przez nie wiadomości między dorosłymi.

Jeżeli porozumienie nie jest możliwe, kolejnym krokiem może być pomoc prawna i wybór właściwego postępowania.

Jak udokumentować utrudnianie kontaktów z dzieckiem?

W sprawie kontaktów istotne znaczenie mogą mieć dowody pokazujące, jakie obowiązki zostały ustalone i w jaki sposób je naruszono.

Warto gromadzić:

• wiadomości SMS i e-mail;
• korespondencję dotyczącą odwoływania spotkań;
• zapis dat i godzin niezrealizowanych kontaktów;
• dokumenty potwierdzające poniesione wydatki;
• orzeczenia i ugody określające harmonogram;
• dane osób, które mogą posiadać wiedzę o konkretnych zdarzeniach.

Przykładowo, jeśli rodzic przyjechał po dziecko zgodnie z postanowieniem, lecz nie doszło do spotkania, warto zapisać godzinę przyjazdu i przebieg zdarzenia.

Sama notatka nie przesądza o odpowiedzialności drugiej strony. Może jednak pomóc w uporządkowaniu faktów i wskazaniu materiału dowodowego.

Nie należy pozyskiwać informacji w sposób naruszający prawo lub prywatność dziecka. Każdy dowód powinien być oceniany z uwzględnieniem jego pochodzenia, treści i znaczenia dla sprawy.

Jak uregulować kontakty z dzieckiem, gdy nie ma orzeczenia sądu?

Jeżeli rodzice nie są w stanie wspólnie określić zasad spotkań, możliwe jest ustalenie kontaktów z dzieckiem przez sąd opiekuńczy.

Zgodnie z art. 113¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice powinni w pierwszej kolejności wspólnie określić sposób utrzymywania relacji, kierując się dobrem dziecka i uwzględniając jego rozsądne życzenia. W razie braku porozumienia rozstrzyga sąd.

Wniosek o ustalenie kontaktów powinien zawierać konkretną propozycję harmonogramu. Warto wskazać:

• dni i godziny spotkań;
• sposób odbierania i odprowadzania dziecka;
• zasady kontaktów podczas świąt i wakacji;
• możliwość rozmów na odległość;
• miejsce przekazywania dziecka;
• ewentualne szczególne potrzeby małoletniego.

Im dokładniejsze zasady, tym mniejsze ryzyko późniejszych sporów interpretacyjnych.

W praktyce wniosek o uregulowanie kontaktów należy skierować do właściwego sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich. Właściwość miejscową ustala się co do zasady według miejsca zamieszkania dziecka, a w braku takiego miejsca w Polsce – według jego miejsca pobytu.

Czy można zabezpieczyć kontakty na czas trwania postępowania?

Tak. Jeżeli sprawa wymaga rozstrzygnięcia, a oczekiwanie na zakończenie postępowania mogłoby utrudnić utrzymywanie relacji, można rozważyć wniosek o zabezpieczenie kontaktów.

Zabezpieczenie ma charakter tymczasowy. Pozwala określić zasady obowiązujące do czasu wydania rozstrzygnięcia kończącego sprawę albo zmiany zabezpieczenia.

Wniosek powinien wskazywać proponowany sposób realizacji kontaktów na czas trwania postępowania oraz okoliczności uzasadniające potrzebę takiego rozwiązania.

Sąd ocenia sytuację indywidualnie. Nie każde żądanie zostanie uwzględnione w proponowanym zakresie, ponieważ podstawowe znaczenie mają okoliczności sprawy i potrzeby dziecka.

Warto również pamiętać, że samo złożenie pisma nie oznacza automatycznego obowiązywania zaproponowanego harmonogramu.

Na czym polega sądowe postępowanie o wykonywanie kontaktów?

Jeżeli istnieje odpowiednie orzeczenie lub ugoda, a zobowiązana osoba nie wykonuje wynikających z nich obowiązków, zastosowanie mogą znaleźć art. 598¹⁵ i następne Kodeksu postępowania cywilnego.

Postępowanie o wykonywanie kontaktów co do zasady ma dwa etapy.

Pierwszy etap – zagrożenie nakazaniem zapłaty. Sąd opiekuńczy może zagrozić osobie naruszającej obowiązki nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie. Uwzględnia przy tym sytuację majątkową tej osoby.

Drugi etap – nakazanie zapłaty. Jeżeli po takim zagrożeniu naruszenia nadal występują, sąd może nakazać zapłatę odpowiedniej kwoty, ustalając ją stosownie do liczby naruszeń.

Przepisy przewidują także odpowiednie zastosowanie mechanizmu wobec osoby uprawnionej do kontaktów, która nie wykonuje obowiązków wynikających z orzeczenia lub ugody.

Potocznie procedurę tę określa się jako egzekucję kontaktów z dzieckiem. Nie jest to jednak zwykła egzekucja komornicza polegająca na przymusowym doprowadzeniu dziecka na spotkanie.

Czy sąd może nakazać zapłatę za utrudnianie kontaktów?

Tak, ale nie następuje to automatycznie po każdym niezrealizowanym spotkaniu.

Zasadniczo najpierw konieczne jest zagrożenie nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej. Dopiero dalsze naruszanie obowiązków może prowadzić do nakazania zapłaty.

Wysokość sumy nie jest jednakowa dla wszystkich spraw. Sąd uwzględnia przewidziane prawem okoliczności, w tym sytuację majątkową zobowiązanego.

Ważne znaczenie ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 22 czerwca 2022 r., sygn. SK 3/20. Wykluczył on stosowanie wskazanego mechanizmu nakazania zapłaty w zakresie, w którym niewykonywanie obowiązków wynika z zachowania dziecka niewywołanego przez osobę sprawującą nad nim pieczę.

Oznacza to, że trzeba ustalić rzeczywistą przyczynę niezrealizowania spotkania. Sama odmowa dziecka nie może być automatycznie utożsamiana z bezprawnym działaniem opiekuna.

Przepisy przewidują również możliwość dochodzenia zwrotu uzasadnionych wydatków poniesionych na przygotowanie kontaktu, który nie doszedł do skutku z przyczyn wskazanych w ustawie.

Co zrobić, gdy dziecko nie chce spotykać się z drugim rodzicem?

Odmowa dziecka wymaga szczególnie uważnego podejścia. Przyczyną mogą być trudności w relacji, wcześniejsze doświadczenia, konflikt między dorosłymi lub inne okoliczności.

Nie należy zakładać bez dowodów, że niechęć dziecka została wywołana przez jednego z rodziców. Nie można też pomijać jego stanowiska.

W zależności od wieku i dojrzałości dziecka jego rozsądne życzenia powinny zostać odpowiednio uwzględnione. Sąd może korzystać z dostępnych środków dowodowych, w tym opinii specjalistów, jeżeli jest to potrzebne.

Rodzice nie powinni stosować wobec dziecka przemocy ani traktować spotkań jako narzędzia rozstrzygania własnego konfliktu.

Jeżeli istnieją uzasadnione obawy o bezpieczeństwo, konieczne może być wystąpienie o zmianę zasad kontaktów lub zastosowanie odpowiednich środków ochronnych.

Czy można zmienić wcześniejsze ustalenia dotyczące kontaktów?

Tak. Zgodnie z art. 113⁵ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sąd opiekuńczy może zmienić rozstrzygnięcie, jeżeli wymaga tego dobro dziecka.

Zmiana kontaktów może być uzasadniona na przykład przeprowadzką, zmianą planu zajęć szkolnych, potrzebami zdrowotnymi lub innymi istotnymi okolicznościami.

Nie należy jednak samodzielnie ignorować obowiązującego orzeczenia tylko dlatego, że dotychczasowy harmonogram stał się niewygodny.

Jeżeli kontakty te zostały określone przez sąd, a rodzice nie są w stanie uzgodnić nowego rozwiązania, właściwą drogą może być wystąpienie o zmianę rozstrzygnięcia.

Warto przedstawić konkretny harmonogram, który odpowiada aktualnej sytuacji dziecka i możliwościom organizacyjnym rodziny.

Jak przygotować wniosek do sądu i jakie dokumenty dołączyć?

Rodzaj pisma zależy od celu postępowania. Ustalenie zasad spotkań, ich zmiana i postępowanie dotyczące wykonywania kontaktów to odrębne zagadnienia.

Przed przygotowaniem wniosku warto zebrać podstawowe informacje i dokumenty.

W sprawach dotyczących wykonywania kontaktów istotne jest dołączenie właściwego orzeczenia lub ugody, z której wynikają obowiązki stron, oraz materiałów wskazujących na ich naruszenie.

Wybór odpowiedniego pisma ma znaczenie. Jeżeli istnieje już wykonalny harmonogram, nie zawsze potrzebne będzie ponowne ustalanie tych samych zasad.

Czy rozwód i władza rodzicielska wpływają na prawo do kontaktów?

Rozwód, władza rodzicielska i kontakty są ze sobą powiązane, ale nie są tym samym.

Sąd rozstrzygający o rozwodzie rodziców wspólnego małoletniego dziecka co do zasady orzeka również o odpowiednich kwestiach rodzinnych, z uwzględnieniem ustawowych wyjątków dotyczących kontaktów.

Ograniczenie władzy rodzicielskiej nie oznacza automatycznego zakazu spotkań. Podobnie niewywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego samo w sobie nie pozbawia rodzica prawa do kontaktów.

W razie zagrożenia dobra dziecka sąd może jednak wprowadzić odpowiednie ograniczenia, na przykład spotkania w obecności wskazanej osoby, a w przypadkach określonych ustawą również zakazać kontaktów.

Każda taka decyzja wymaga indywidualnej oceny. Podstawą nie powinien być sam konflikt między byłymi małżonkami, lecz okoliczności istotne dla bezpieczeństwa i potrzeb małoletniego.

Jak pomagamy w sprawach dotyczących kontaktów z dzieckiem w Bydgoszczy?

W Kancelarii Radcy Prawnego Macieja Mrówczyńskiego zajmujemy się sprawami z zakresu prawa rodzinnego, w tym ustalaniem kontaktów, zagadnieniami władzy rodzicielskiej oraz postępowaniami rozwodowymi.

Pomagamy klientom uporządkować sytuację prawną, przeanalizować istniejące orzeczenia i określić dostępne możliwości działania. W zależności od potrzeb przygotowujemy pisma procesowe oraz zapewniamy reprezentację przed sądem.

W sprawach dotyczących niewykonywania kontaktów szczególnie ważne jest ustalenie, czy problem wynika z nieprzestrzegania obowiązków, niejasnego harmonogramu czy zmiany okoliczności rodzinnych.

Nasza pomoc może obejmować:

• analizę orzeczeń i ugód;
• ocenę dokumentów dotyczących naruszeń;
• przygotowanie odpowiednich wniosków;
• doradztwo dotyczące możliwych rozwiązań;
• reprezentację w postępowaniach rodzinnych.

Kancelarię prowadzi radca prawny Maciej Mrówczyński, członek Okręgowej Izby Radców Prawnych w Bydgoszczy i absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Oferujemy konsultacje stacjonarne oraz online. Jeżeli były małżonek nie wykonuje obowiązujących ustaleń, zapraszamy do kontaktu w celu przeanalizowania dokumentów i ustalenia dalszych kroków.

Kancelaria Radcy Prawnego Macieja Mrówczyńskiego
ul. Cieszkowskiego 9/1, 85-052 Bydgoszcz
Telefon: +48 725 186 992
Strona: prawnik-bydgoszcz.pl

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy mogę złożyć wniosek, jeśli były małżonek nie wydaje dziecka na spotkania?

Tak, ale właściwy rodzaj postępowania zależy od tego, czy istnieje odpowiednie orzeczenie lub ugoda. Przy ich naruszaniu można rozważyć procedurę dotyczącą wykonywania kontaktów.

Czy ojciec może wystąpić do sądu, gdy matka utrudnia kontakt z dzieckiem?

Tak. Ojciec i matka korzystają z ochrony przewidzianej w przepisach. Rozstrzygnięcie zależy od ustalonych obowiązków oraz okoliczności sprawy.

Czy rodzic może samodzielnie zmienić godziny spotkań?

Rodzice mogą uzgadniać zmiany, ale przy sporze należy respektować wiążące rozstrzygnięcia. Trwała zmiana sądowego harmonogramu może wymagać odpowiedniego postępowania.

Czy można uzyskać pieniądze za niezrealizowane kontakty?

W określonych przypadkach przepisy przewidują zagrożenie nakazaniem zapłaty, a następnie nakazanie zapłaty sumy pieniężnej. Możliwe jest również żądanie zwrotu uzasadnionych wydatków na zasadach ustawowych. Nie następuje to automatycznie.

Czy dziecko można zmusić do spotkania?

Nie należy stosować wobec dziecka przemocy. Przy odmowie trzeba zbadać jej przyczyny, uwzględniając dobro dziecka oraz znaczenie jego stanowiska.

Czy brak płacenia alimentów uzasadnia odmowę kontaktów?

Nie. Obowiązek alimentacyjny i prawo do kontaktów są odrębnymi zagadnieniami. Zaległości alimentacyjne należy dochodzić właściwymi środkami prawnymi.

Czy mogę żądać zmiany harmonogramu, gdy były małżonek regularnie nie odbiera dziecka?

Tak, można rozważyć zmianę rozstrzygnięcia, jeżeli przemawiają za tym potrzeby dziecka i okoliczności sprawy. Możliwe mogą być również inne działania związane z naruszaniem obowiązków.

Czy sąd zawsze nakazuje zapłatę za utrudnianie spotkań?

Nie. Konieczne jest spełnienie ustawowych przesłanek. Sąd musi uwzględnić okoliczności konkretnej sprawy, w tym znaczenie zachowania dziecka.

Do jakiego sądu skierować sprawę?

Co do zasady właściwy jest sąd rejonowy jako sąd opiekuńczy, ustalany według miejsca zamieszkania dziecka, a gdy brak takiego miejsca w Polsce – według jego miejsca pobytu. Szczególne okoliczności procesowe mogą wymagać dodatkowej analizy.

Podsumowanie – co zrobić, gdy były małżonek nie wykonuje ustaleń?

• Sprawdź, czy kontakty wynikają z orzeczenia, ugody czy nieformalnego porozumienia.
• Dokumentuj konkretne przypadki niewykonania obowiązków.
• Staraj się rozwiązać spór bez angażowania dziecka w konflikt.
• Jeżeli nie ma wiążącego harmonogramu, rozważ sądowe ustalenie kontaktów.
• Przy naruszaniu orzeczenia lub odpowiedniej ugody sprawdź możliwość wszczęcia postępowania dotyczącego wykonywania kontaktów.
• Pamiętaj, że nakazanie zapłaty wymaga spełnienia określonych przesłanek.
• Uwzględniaj stanowisko dziecka i przyczyny jego ewentualnej odmowy.
• Jeżeli dotychczasowe zasady nie odpowiadają aktualnej sytuacji, rozważ ich zmianę.
• Przed złożeniem pisma warto skonsultować dokumenty z radcą prawnym.

Najważniejsze jest ustalenie, dlaczego kontakty nie są realizowane i jakie rozwiązanie będzie zgodne z prawem oraz dobrem dziecka. W naszej kancelarii pomagamy przeanalizować sytuację i dobrać odpowiednią drogę postępowania, bez składania obietnic co do wyniku sprawy.

Wróć do bloga